Zofia Barzyk - nauczycielka historii, regionalistka, autorka i współautorka opracowań dotyczących historii Czechowic-Dziedzic i ziemi bielskiej.
Nominacja pani Zofii do Nagrody Starosty Bielskiwego im. ks. J. Londzina to wyraz uznania dla jej wieloletniej, konsekwentnej i bezinteresownej działalności na rzecz społeczności lokalnej, zachowania dziedzictwa historycznego Czechowic-Dziedzic i ziemi bielskiej oraz kształtowania u kolejnych pokoleń przywiązania do własnej „małej ojczyzny”.
Zofia Barzyk od wielu lat łączy pracę nauczycielki historii z działalnością społeczną, regionalistyczną, popularyzatorską i wydawniczą. Jej działalność wykracza daleko poza obowiązki zawodowe. Jest przykładem osoby, która swoją wiedzę i kompetencje traktuje jako zobowiązanie wobec lokalnej wspólnoty – dokumentuje jej przeszłość, przybliża mieszkańcom historię miejsca, w którym żyją, a przede wszystkim przekazuje tę wiedzę dzieciom i młodzieży.
Przez 27 lat pracowała w Szkole Podstawowej nr 5 im. Mikołaja Kopernika w Czechowicach-Dziedzicach, a obecnie jest nauczycielką Katolickiej Szkoły Podstawowej im. św. Brata Alberta w Czechowicach-Dziedzicach, prowadzonej przez Stowarzyszenie Dziedzictwo św. Jana Sarkandra. Przez cały okres swojej pracy zawodowej konsekwentnie rozwija edukację historyczną i regionalną, pokazując uczniom, że historia nie jest wyłącznie wiedzą o odległych wydarzeniach, lecz także opowieścią o miejscach, ludziach i wydarzeniach, które tworzą ich własną wspólnotę.
Szczególne miejsce w jej działalności zajmuje dokumentowanie i upowszechnianie historii Czechowic-Dziedzic. Jest autorką opracowania „Kartki z dziejów Szkoły Podstawowej nr 5” oraz współautorką licznych publikacji Towarzystwa Przyjaciół Czechowic-Dziedzic, w tym m.in. „Czechowice-Dziedzice. Przewodnik po mieście i sołectwach”, „Monografia Czechowic i Dziedzic w latach 1918–1939”, „Z dziejów oświaty Czechowic-Dziedzic”, „Słownik biograficzny” t. I i II oraz „Echa historii” t. I i II.
Jej dorobek został odnotowany również w specjalistycznych katalogach bibliograficznych.
W „Monografii Czechowic i Dziedzic (1918–1939)” występuje jako współautorka wraz z Barbarą Pająk i Anną Dudzik, natomiast w pierwszym tomie „Słownika biograficznego: Czechowice-Dziedzice, Bronów, Ligota, Zabrzeg” figuruje jako jedna z autorek.
Na szczególne podkreślenie zasługuje jej działalność badawcza i popularyzatorska. Zofia Barzyk jest autorką artykułów dotyczących ważnych i często trudnych kart historii miasta, w tym opracowania poświęconego bombardowaniu rafinerii w Czechowicach 20 sierpnia 1944 roku, a także tekstu dotyczącego hitlerowskich obozów na terenie gminy. Jej artykuły zostały opublikowane w drugim tomie „Ech historii”.
W ten sposób Zofia Barzyk przyczynia się nie tylko do zachowania pamięci o wydarzeniach i ludziach związanych z Czechowicami-Dziedzicami, lecz również do tworzenia dostępnego dla mieszkańców zasobu wiedzy o historii lokalnej. Jej praca ma znaczenie dla zachowania tożsamości i ciągłości pamięci wspólnoty lokalnej.
Istotnym elementem działalności kandydatki jest również bezpośrednia praca na rzecz mieszkańców. Współpracując z Miejską Biblioteką Publiczną, Miejskim Domem Kultury, Ośrodkiem Dziennego Pobytu oraz innymi lokalnymi instytucjami, prowadzi prelekcje, spotkania i wycieczki historyczne. Dzięki temu historia Czechowic-Dziedzic nie pozostaje jedynie w książkach i opracowaniach, ale staje się przedmiotem żywego kontaktu mieszkańców z miejscem, w którym żyją.
Warto zaznaczyć, że działalność ta jest kontynuowana również obecnie. W 2026 roku Zofia Barzyk uczestniczyła jako historyk w wydarzeniu „Śladami naszych korzeni – międzypokoleniowa podróż przez historię Czechowic-Dziedzic”, prowadząc spacer historyczny po mieście. Inicjatywa była nastawiona na przybliżenie lokalnej historii i dziedzictwa kulturowego oraz integrację mieszkańców różnych pokoleń.
Działalność Zofii Barzyk ma przy tym szczególny wymiar międzypokoleniowy. Z jednej strony dokumentuje pamięć starszych mieszkańców i historię minionych pokoleń, z drugiej – przekazuje tę wiedzę dzieciom i młodzieży. W ten sposób tworzy pomost pomiędzy pamięcią osób, które były świadkami wydarzeń, a młodym pokoleniem, które będzie w przyszłości odpowiedzialne za zachowanie dziedzictwa lokalnego.
Drugim filarem jej społecznej działalności jest edukacja historyczna i obywatelska młodego pokolenia. Zofia Barzyk od wielu lat przygotowuje uczniów do konkursów przedmiotowych. Tytuł laureata Wojewódzkich Konkursów Przedmiotowych z historii zdobyło 15 jej podopiecznych. Dwoje uczniów zajęło II miejsce w konkursie, którego osiągnięcie otworzyło im drogę do udziału w 25. sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży.
Jej praca z uczniami obejmuje również rozwijanie kompetencji czytelniczych, analitycznych
i społecznych. W 2025 roku podopieczni Zofii Barzyk z Katolickiej Szkoły Podstawowej im. św. Brata Alberta zwyciężyli drużynowo w konkursie czytania prasy ze zrozumieniem „Włącz uwagę!”, a jeden z uczniów tej szkoły został laureatem indywidualnym. Wyniki te zostały odnotowane w relacji z czwartej edycji konkursu.
Ważnym obszarem jej działalności są także wycieczki historyczne i krajoznawcze. Organizuje wyjazdy piesze i autokarowe dla uczniów różnych placówek oświatowych, umożliwiając im bezpośrednie poznawanie dziedzictwa Czechowic-Dziedzic, Bielska-Białej, Cieszyna i Krakowa. Posiada uprawnienia pilota wycieczek potwierdzone egzaminem państwowym w Urzędzie Marszałkowskim. Dzięki temu edukacja historyczna łączy się w jej pracy z poznawaniem dziedzictwa kulturowego i budowaniem świadomej postawy obywatelskiej.
Zofia Barzyk podejmuje również działania na rzecz środowiska nauczycielskiego i rozwoju edukacji. Pełniła funkcję koordynatora ds. doradztwa metodycznego w Czechowicach-Dziedzicach, organizując szkolenia i warsztaty dla nauczycieli. Jest ekspertem wpisanym na listę Ministra Edukacji Narodowej i uczestniczy w pracach komisji kwalifikacyjnych i egzaminacyjnych dla nauczycieli ubiegających się o awans zawodowy. Swoim doświadczeniem i wiedzą wspiera także nauczycieli z Czechowic-Dziedzic.
Kandydatka opracowywała i realizowała również projekty edukacyjne, w tym finansowane ze środków Ministerstwa Edukacji Narodowej, takie jak „Podróże historyczno-kulturowe” i kolejne edycje programu „Poznaj Polskę”, a także projekt Ministerstwa Finansów „Lekcje o finansach”. Działania te łączą edukację szkolną z bezpośrednim poznawaniem historii, kultury i dziedzictwa.
Istotnym elementem dorobku Zofii Barzyk jest także inicjowanie przedsięwzięć integrujących społeczność szkolną i lokalną. Była organizatorką międzyszkolnych konkursów, m.in. konkursu „Moje Miasto”, konkursu poświęconego patronowi miasta – św. Andrzejowi Boboli – oraz konkursu związnego z 1050. rocznicą Chrztu Polski. Przedsięwzięcia te budowały zainteresowanie historią lokalną, historią Polski i dziedzictwem kulturowym wśród młodych mieszkańców Czechowic-Dziedzic.
Za swoją działalność Zofia Barzyk została już wcześniej dostrzeżona przez społeczność lokalną. W 2015 roku otrzymała Nagrodę Burmistrza Czechowic-Dziedzic dla osób szczególnie zasłużonych dla gminy w dziedzinie twórczości artystycznej oraz upowszechniania i ochrony kultury. Wyróżnienie to stanowi potwierdzenie wieloletniego charakteru jej zaangażowania w życie kulturalne i społeczne miasta.
Jej przygotowanie merytoryczne jest ściśle związane z prowadzoną działalnością. Zofia Barzyk jest absolwentką historii na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach oraz studiów podyplomowych w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ukończyła również Studium Regionalne Historii organizowane przez Centrum Doskonalenia Nauczycieli i Wojewódzki Ośrodek Metodyczny w Katowicach oraz kurs dotyczący poznawania miasta Bielska-Białej. Kompetencje te wykorzystuje nie tylko w pracy dydaktycznej, lecz przede wszystkim w działalności służącej mieszkańcom.
Dorobek Zofii Barzyk szczególnie wyraźnie wpisuje się w ideę Nagrody Starosty Bielskiego im. ks. Józefa Londzina. Nagroda została ustanowiona dla podkreślenia zasług społecznych i kulturowych oraz dla uhonorowania osób nawiązujących swoją działalnością do idei ks. Józefa Londzina. Aktualny regulamin wskazuje wprost na działalność kulturalną, twórczą, społeczną, samorządową i naukową oraz na trwałe wartości wnoszone do kultury.
Zofia Barzyk przez dziesięciolecia konsekwentnie realizuje właśnie taki model służby lokalnej wspólnocie. Nie ogranicza się do zachowania wiedzy o przeszłości, ale aktywnie przekazuje ją kolejnym pokoleniom. Nie tylko publikuje opracowania, lecz również wychodzi z historią do mieszkańców. Nie tylko uczy historii w szkole, ale organizuje konkursy, wycieczki, spotkania i projekty edukacyjne. Nie tylko bada i opisuje przeszłość Czechowic-Dziedzic, ale pomaga mieszkańcom odkrywać, że historia ich miejscowości jest ważną częścią ich własnej tożsamości.
Szczególna wartość jej działalności polega na połączeniu wiedzy, pracy pedagogicznej, społecznego zaangażowania i troski o dziedzictwo lokalne. Dzięki temu jej działalność przynosi efekty wykraczające poza mury szkoły i poza pojedyncze przedsięwzięcia. Jej uczniowie stają się kolejnymi odbiorcami, a często również ambasadorami wiedzy o swojej miejscowości i regionie.
Jest to działalność długofalowa, konsekwentna i nastawiona na dobro wspólne. Jej efektem są zarówno konkretne publikacje i opracowania, jak i – co równie ważne – ludzie, którzy dzięki niej lepiej znają historię swojej małej ojczyzny, rozumieją jej dziedzictwo i czują się za nie odpowiedzialni.
Wartością tej działalności jest również jej lokalne zakorzenienie. Zofia Barzyk swoją pracą służy przede wszystkim Czechowicom-Dziedzicom, ale jednocześnie wpisuje historię miasta w szerszy kontekst dziejów ziemi bielskiej, Śląska Cieszyńskiego i Małopolski. Tym samym przyczynia się do budowania świadomości regionalnej i wzmacniania więzi pomiędzy mieszkańcami poszczególnych miejscowości powiatu bielskiego.
To osoba, która przez dziesięciolecia swoją wiedzą, pracą i osobistym zaangażowaniem buduje pamięć wspólnoty lokalnej, wzmacnia poczucie przynależności mieszkańców do ich małej ojczyzny oraz pokazuje młodemu pokoleniu, że troska o historię, kulturę i dziedzictwo własnego miejsca jest formą odpowiedzialności za wspólnotę.
Zofia Barzyk nie tylko uczy historii Czechowic-Dziedzic – ona tę historię ocala, dokumentuje, interpretuje i przekazuje dalej. Jej działalność jest trwałym wkładem w zachowanie tożsamości lokalnej i dziedzictwa ziemi bielskiej.
Opracowanie na podstawie materiałów Urzędu Miejskiego w Czechowicach-Dziedzicach




















